گل نرگس

نوروز در بستر تاریخ

تن سرد زمین گرم می شود و گیاه باهمه تازگی و شادابی سر از سجاده خاک برمی دارد و جریان دیگری از طبیعت شکل می گیرد . مردمان با رویش دوباره گیاهان ، به استقبال آغاز سال نو می روند و نوروز را همراه با نیایش آفریدگار جهان جشن می گیرند . نوروز از دیر باز سر آغازی شکوهمند از فرح و شادمانی انسان پایانی بر رنج و انتظار آدمی به شمار می آمده است. بی تردید  ، چنین آیین کهن ، که در بهار رایحه خوش فرهنگ ایرانی را به مشام می رساند نگرشی تازه را در سیر فرهنگی خود می طلبد تا دانسته شود که چنین رسمی پایدار یاد آور چه دورانی است . با اندیشه چه کسی بنیان گذاشته شده و منظور از آن چه بوده است ؟ آیا برپایی این جشن ملی در آغاز هر بهار ، میراثی است از دوره کشاورزی آن زمانی که چشم امید کشاورزان به باران بهاری بود و حاصلخیزی مزارع تعیین کننده وضعیت معیشتی مردم آیا مبنای آن در اسطوره ها و افسانه های ملی که ویژگی های فرهنگی مشترکی داشته اند جای جست ؟ یا آن که بر پایی جشن نوروز جلوه ای است از اعتقاد مذهبی ایرانیان . در زمان های بسیار دور ایرانیان را باور براین بوده است که نوروز روز آفرینش نخستین انسان است از این رو این روز را باعبادت خداوند جشن می گرفتند . درکتابهای پیشینان اسطوره ها و افسانه های قدیمی نوروز را روزی نام برده اند که ا نسان نخستین یعنی کیومرث آفریده شد در مقدمه قدیم شاهنامه از نخستین انسان به نام کیومرث نام برده شده است . وبعضی آدم را کیومرث به عنوان اولین پادشاه نام می برد و درواقع اولین پادشاه اسطوره های ایران به حساب می آید:

نخستین خدیوی که کشور گشود سرپادشاهان کیومرث بود هم چنین روایتی است مبنی بر این که نوروز روزی است که حضرت سلیمان انگشتری گمشده خویش را بازیافت و مردمان شاد شدند وگفتند این روز نوروز است . در اسما العالم علامه مجلسی نیز از حضرت صادق (ع) روایت شده است که : در در آغاز فروردین آدم آفریده شد و آن روز فرخنده ای است برای طلب حاجت ها و برآورده شدن آرزوها هم چنین از ایشان نقل شده است که  این روز بسیار کهن است و در نوروز خداوند از بندگان پیمان گرفت تا او را پرستش کنند و برای او شریک قایل نشوند. بعضی از محققان نیز براین عقیده اند که روز غدیر خم مصادف بوده است با اول فروردین به همین جهت شیعیان ایران آن را نوروز نامیده و جشن گرفته اند.

بدین گونه که روز غدیر خم سال 10 هجری که حضرت محمد(ص ) حضرت علی ( ع ) را به جانشینی خود به مسلمانان معرفی کرد . مطابق با 29 حوت و روز چهارم از خمسه مسترقه بود و بنا براین اولین روز امامت آن حضرت برابر می افتد با روز اول فروردین از خمسه مسترقه بود و بنابراین اولین روز امامت آن حضرت برابر می افتد با روز اول فروردین  . نوروز از فرهنگ غنی ایرانی مایه گرفته است . مجموعه مراسم آن جلوه ای است از  فرهنگ آیینی و سبک زندگی اجتماعی و اقتصادی ، نگرش ها و باورهای فلسفی ایرانیان که در طی صدها سال وجود حکومت های مختلف چه فارس چه عرب و چه ترک و با تمامی دگرگونی های اجتماعی و تنگناهای اقتصادی و سیاسی بر پا داشته اند . مراسمی که در پای سفره هفت سین خلاصه می شده است . در ابتدا سفره هفت سین را دانه گیاهان و سبز ه ای از گندم می آراست می توان گفت گذاشتن سبزه گندم در سفره از سبک  زندگی مردم آن دوران حکایت می کرد . دورانی که کشاورزی به تنهایی امکان معیشت مردم را فراهم می ساخت و گندم به عنوان اصلی ترین ونخستین دانه خوراکی به شمار می آمد . داستانی قدیمی هست که : " گویند از جمله چیزهایی که آدم از بهشت با خود آورد مقداری گندم را جبرئیل آورد ." و داستان های مربوط به گندم درهرنوع و شکل اش نشانی از اررزش معیشتی آن به ویژه در دوران های بسیار دوردارد و مردم با گذاشتن سبزه گندم در سفره آن پرشگون و مبارک می کرده اند . چه در واقع سفره هفت سین خود سفره ای مبارک بوده است و انتخاب عدد هفت برای آن نیز نمایانگر محترم شمردن سفره می باشد. لازم به گفتن است عدد هفت نیز درفرهنگ ایرانی وملل دیگر به گونه ای مبارک شمرده می شد. در " بحار الانوار " علامه مجلسی آمده است : " آسمان هفت طبقه و زمین هفت طبقه است و هفت ملک موکل برآنند واگرد در مواقع تحویل سال هفت آیه یا هفت سوره از قرآن مجید که با " سین " شروع می شود بخوانند آنان را از آفات زمینی و سماوی محفوظ خواهد داشت . هم چنین روایتی است که سعد بن عباده از پیغمبر ( ص ) روایت کرده که فرمود : " جمعه روز هفتم است و انسان به روز جمعه خلق شد " در قرآن کریم حداقل در هفت سوره مبارکه از "هفت آسمان " هفت شب " و " هفت خوشه سبز"  سخن رفته است که بی تردید در آنها منظور ی والاتر از این گفته نهفته است .

در ادب و هنر پارسی هم عدد هفت جایی ویژه دارد. منظومه نظامی به هفت پیکر موسوم است و مولوی از " هفت شهر عشق " می گوید و هفت ردیف در موسیقی وغیره همه نشانی از تاکید بربعد فرهنگی این عدد دارد . از این رو است که سفره هفت سین در تاریخ فرهنگ ایرانی مبارک به شمار آمده است گستردن آن در نوروز نشانی از اهمیت این روز نزد مردم داشته است.

هر روزتان نوروز